De vier lessen van Herman Koch

herman koch

Hoewel de Frankfurter Buchmesse van dit jaar alweer enige weken achter ons ligt, denk ik er nog regelmatig aan. Dat wil zeggen, niet zozeer de beurs zelf als wel de treinreis terug naar huis. Dat komt door Herman Koch. Tot die treinreis had ik namelijk een bijzondere band met Herman. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat hij geen flauw idee heeft wie ik ben, maar op feestjes, als ik iets te veel gedronken heb, mag ik graag beweren dat hij zijn inmiddels ontzagwekkende internationale schrijverssucces feitelijk aan mij te danken heeft. ‘Ík heb Herman Koch groot gemaakt!’(zwaait met bierflesje, heeft – gênant – enige moeite met zijn medeklinkers).

Integer

Ik leerde zijn werk zo’n tien jaar geleden kennen toen hij zijn romans, met fraaie titels als Denken aan Bruce Kennedy en Odessa Star, nog publiceerde bij uitgeverij Augustus, waar ik toen stage liep omdat ik het uitgeefvak in wilde. Innemende man, die Koch, integere boeken ook, maar lezers ho maar. Tegenwoordig is hij een van ’s Neerlands allerbest verkopende auteurs, een Echte Schrijver Met Een Artistieke Zwarte Bril. Destijds – het nieuwe millennium was net begonnen – genoot hij alleen bij VPRO-minnend Nederland enige bekendheid als een van de drie Jiskefet-mannen: eigenwijze televisie, doordrenkt van onnavolgbare humor en met boosaardig plezier gemaakt. Dat Herman Koch daarnaast serieuze romans schreef, wisten veel minder mensen, en zijn verkoopcijfers vielen elk nieuw boek weer tegen. Les één voor de beginnende boekenvakker: televisieroem is geen garantie voor schrijverssucces.

Abri

Totdat hij op een goede dag naar het grotere uitgeefhuis Ambo/Anthos overstapte, dat hem gouden bergen beloofde en een grote oranjerode kreeft op het omslag van zijn nieuwe boek zette. Prompt brak hij door. Je kon geen abri voorbijlopen of daar hing weer een poster voor Het Diner, in elke boekenbijlage werd hij lovend besproken en de damesbladen vochten om interviews met hem. Koch, de Innemende, werd een sterauteur. Nieuwsgierig geworden door de hype kocht ook ik na een tijdje zijn boek. Ik was sceptisch, maar het verhaal bleek ontzettend origineel, vlekkeloos opgebouwd en heel goed en beheerst geschreven, met meesterlijk afgewisselde ernst en humor. Les twee: schrijverssucces begint met een goed boek.

Crossen

Enfin, Frankfurt. In 2010 (ik was inmiddels redacteur bij A.W. Bruna) deed ik mee aan het jaarlijkse zogeheten Frankfurt Fellowship, waarbij een groepje jonge, internationale book people de kans krijgt om voorafgaand aan de Buchmesse een paar weken lang de Duitse boekenmarkt van dichtbij te leren kennen door bezoeken aan grote uitgeefhuizen en agentschapppen. Overdag door Duitsland crossen, geweldige ontmoetingen en gesprekken, en dan ’s avonds gezellig eten en drinken – een onvergetelijke ervaring.

Stoofkonijn

Op een avond in Berlijn streek ons groepje neer bij een bevriende uitgever thuis, die ons vergastte op stoofkonijn, wijn en oude whisky. Mijn Taiwanese mede-Fellow Gray Tan en ik zaten voldaan in een hoekje te praten over boeken en literatuur, en Gray, die een succesvol literair agentschap heeft in Taiwan en China, vroeg me: ‘Volgend jaar is Nederland eregast op de boekenbeurs in Beijing en ik zou zo graag de vertaalrechten van één goed Nederlands boek willen verhandelen daar, het beste boek van Nederland van dit moment. Welk boek is dat?’ Ik aarzelde geen moment. Ik sleepte het zelf al weken met me mee door Duitsland (een zware hardcover nota bene) en genoot ervan: ‘Herman Koch, Het diner. Ik zou morgen Ambo/Anthos bellen als ik jou was.’

Sterrencast

En zo geschiedde. China werd een van de eerste buitenlanden waar de vertaalrechten van Het diner werden verkocht. Herman Koch en zijn uitgever werden in Beijing feestelijk onthaald, andere landen begonnen interesse te tonen nu China het had, en Koch groeide in snel tempo uit tot misschien wel onze succesvolste hedendaagse auteur, die in vele talen wordt vertaald en voor wiens werk vorstelijke voorschotten worden betaald, tot in Amerika aan toe. De Nederlandse verfilming van Het diner (met absolute sterrencast) draait inmiddels in de bioscoop, een Engelstalige versie komt eraan. Koch werd rijk.

Claim

Mijn claim is niet sterk, dat geef ik toe. Ik zou zijn boek waarschijnlijk niet hebben gelezen (laat staan gekocht) als zijn uitgeverij het niet zo ontzettend knap in de markt had gezet. Toen ik mijn exemplaar kocht, was het al lang en breed een bestseller in Nederland, en ook zonder mijn tip aan een licht aangeschoten Taiwanese literair agent had Het diner zijn weg wel naar een Chinese uitgever gevonden. Misschien iets minder snel dan nu is gebeurd, maar toch. De foreign rights-afdeling van Ambo/Anthos weet immers heel goed wat ze doet. Kochs schrijversroem is het gevolg van zijn eigen talent en de grote inspanningen van zijn uitgeverij, inclusief spin offs van Het diner en sterke boekomslagen. Die gouden bergen heeft Ambo/Anthos dubbel en dwars waargemaakt. Les drie: schrijverssucces ontstaat wanneer uitgeverij en auteur zich er samen onvoorwaardelijk voor inzetten.

Fleecetrui

Ons Fellowship-groepje werd zo hecht dat we sinds 2010 elk jaar tijdens de Buchmesse-week opnieuw bij elkaar komen op donderdagavond om samen te eten en ervaringen uit te wisselen. Dit jaar zat ik toevallig weer naast Gray aan het diner, en uiteraard toastten wij nog maar weer eens uitgebreid op ons bescheiden gezamenlijke succesje voor de Nederlandse literatuur in het algemeen en The Dinner in het bijzonder. Toen ik de volgende morgen met een kleine kater in de trein terug naar Nederland stapte, was de coupé nagenoeg leeg. Alleen de stoel twee plaatsen achter mij was bezet, door een man in een comfortabele fleecetrui en gympen. Hij had een artistieke bril op. Herman Koch.

Kater

Ik staarde hem aan. Nauwelijks tien uur daarvóór had ik het nog over hem gehad. Zou ik op hem afstappen? ‘Hee, kijk nou, Herman Koch, dat is toevallig. Ja, u kent mij niet, maar wist u…’ Iets weerhield me. Misschien was het mijn kater, maar ineens  zag ik voor me hoe geforceerd dat gesprekje zou worden. Wat zou hij moeten antwoorden? ‘Goh, je hebt mijn boek een keer aan iemand aangeraden, attent van je.’? Het plotselinge inzicht kwam tot me dat Herman Koch niks met mij te maken had. Onze bijzondere band bestond alleen in mijn verbeelding, en dat moest vooral zo blijven. Andere mensen kwamen de coupe binnen en vulden de ruimte met hun geroezemoes, de trein vertrok. Het momentum was voorbij. Na een kwartier keek ik schielijk achterom. Herman had zijn zware, zwarte bril afgezet en verruild voor een gewoon klein leesbrilletje met een rood  montuur. Hij las een boek. Een onopvallende vijftiger op weg naar huis. Toen hij even later opstond en mij passeerde op weg naar de de wc, keek hij me minzaam aan. Les vier: ook grote schrijvers gaan gewoon plassen in de trein wanneer ze nodig moeten.

Leo Boekraad

Advertenties

4 gedachtes over “De vier lessen van Herman Koch

  1. He Leo,

    Mooie column: zoete verbeelding…

    Ik zou er nog een les aan toe willen. Sommige auteurs evenaren nooit meer hun debuut, sommigen worden met elk boek beter. Koch is van de laatste.

    Groet en tot een volgende warme maaltijd.
    Ronald

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s